COPE

Astudiaeth Profiadau Cyhoeddus COVID-19 y DU (COPE): Diweddariad Mawrth 2021

Diolch o galon i bawb sydd wedi cymryd rhan yn astudiaeth COPE hyd yn hyn; erbyn hyn mae gennym un o'r astudiaethau cymdeithasol mwyaf manwl o COVID-19 yn y DU. 

Gan ddefnyddio'r wybodaeth rydych chi wedi'i rhannu â ni, byddwn yn gallu edrych ar y camau y mae pobl wedi'u cymryd i amddiffyn eu hunain ac eraill rhag COVID-19, newidiadau yn y ffordd rydyn ni'n byw ein bywydau, y defnydd o wasanaethau'r GIG, a'n hiechyd a lles yn ystod 12 mis cyntaf y pandemig.

Y mis hwn, byddwn yn lansio ein harolwg dilynol nesaf, blwyddyn yn union ar ôl yr arolwg cyntaf y gwnaethom ofyn ichi ei gwblhau ym mis Mawrth ac Ebrill 2020. Hoffem gymryd y cyfle hwn i adael i chi wybod sut mae'r astudiaeth yn mynd ac i rhannu rai o'n canfyddiadau cynnar gyda chi. 

Pwy sydd wedi cymryd rhan?

Cymerodd 11,113 o bobl ran yn ein harolwg yn ystod mis Mawrth ac Ebrill 2020, wrth i’r pandemig COVID-19 gyrraedd ei anterth cyntaf yn y DU. O'r rhain, daeth 8,727 o ymatebion atom trwy gofrestrfa ymchwil Doeth am Iechyd Cymru, a daeth y 2,386 ymateb arall atom trwy ein hymgyrch cyfryngau cymdeithasol ledled y DU.

Ym mis Mehefin a mis Gorffennaf 2020, gwnaethom anfon ein hail arolwg a chawsom 7,048 o ymatebion. Yn ystod y cyfnod yma, roedd cyfyngiadau y cyfnod cloi gyntaf y DU yn dechrau lleddfu. 

Mae 4,683 o'n hymatebwyr o garfan Doeth am Iechyd Cymru wedi cytuno i gael eu data o’r arolwg COPE wedi eu gysylltu â'u data Doeth am Iechyd Cymru a data gofal iechyd arferol. Bydd hyn yn ddefnyddiol dros ben o rhan ei’n galluogi ni i ddeall effaith hirdymor y pandemig COVID-19 ar iechyd a lles pobl Cymru. Bydd cyfle arall i ymatebwyr a ddaeth atom trwy Doeth am Iechyd Cymru rhoi eu caniatâd i ni gysylltu eu data ar ddiwedd yr arolwg 12 mis, pe byddent yn dymuno gwneud hynny.

Rydym hefyd wedi bod yn cynnal cyfweliadau manwl gyda 28 o bobl ledled y DU dros y flwyddyn ddiwethaf i ddarganfod mwy am sut beth yw bywyd yn ystod y pandemig mewn gwahanol rannau o'n cymunedau.

Beth rydyn ni wedi'i ddarganfod hyd yn hyn?

Mae'r pandemig wedi cael effaith enfawr ac eang ar ein bywydau dros y 12 mis diwethaf. Mae heriau ac effaith y pandemig yr ydych wedi bod yn dweud wrthym amdanynt yn amrywiol. Rydyn ni i gyd yn yr un storm, ond rydyn ni'n aml mewn gwahanol gychod. Dyma rai o'r pethau rydych chi wedi dweud wrthym amdanynt.

1. Mae'n anodd bod i ffwrdd oddi wrth eraill

Ym mis Mehefin a mis Gorffennaf 2020, gwnaethom ofyn i bobl beth oedd wedi dylanwadu ar eu gallu i ddilyn arweiniad y llywodraeth ar COVID-19. Dywedodd tua 90% o bobl wrthym fod colli eu ffrindiau, teulu neu bartner, pe na baent yn gallu eu gweld yn bersonol, yn cael dylanwad ar yr hyn yr oeddent yn ei wneud mewn ymateb i COVID-19. Ar yr un pryd, roedd niwed i anwyliaid o COVID-19 yn bryder cyffredin i bobl, ac felly roedd hwn yn gymhelliant cryf i ddilyn rheolau pellhau cymdeithasol. 

2. Gall peidio â bod i ffwrdd oddi wrth eraill fod yr un mor heriol!

Yn ein cyfweliadau, dywedodd pobl wrthym am heriau bywyd teuluol, gan gynnwys anawsterau gyda dod o hyd i amser tawel, gallu gweithio gartref, ac angen cefnogi plant oed ysgol i gynnal eu lles a'u haddysg yn ystod cyfnodau cloi.

3. Mae rhimin arian i bob cwml

Dywedodd pobl wrthym am rai pethau cadarnhaol a oedd wedi digwydd iddynt yn ystod y pandemig, megis dod yn fwy ymwybodol o'r hyn sy'n bwysig mewn bywyd, gwerthfawrogi'r pethau bach, bod angen teithio llai i weithio, a threulio mwy o amser gyda'r teulu o fewn y cartref ag aelodau eraill o'r teulu ar-lein neu ar y ffôn.

4. Mae'r hyn y mae pobl eraill yn ei feddwl a'i wneud yn ystod y pandemig yn cael dylanwad cryf ar ein teimladau a'n gweithredoedd ein hunain

Ym mis Mehefin a Gorffennaf 2020, dywedodd dau o bob tri ymatebydd fod gweld nad oedd pobl eraill yn dilyn y rheolau yn dylanwadu ar eu hymddygiad eu hunain. Roedd traean o’n ymatebwyr hefyd yn teimlo bod poeni am yr hyn y byddai pobl eraill yn meddwl amdanynt yn dylanwadu ar eu gweithredoedd. Mae hyn yn tynnu sylw at ba mor bwysig yw ein rhwydweithiau cymdeithasol wrth ddylanwadu ar ein gweithredoedd ein hunain ac i'r gwrthwyneb

Mynegodd sawl person ddicter a rhwystredigaeth yn ystod y cyfnod hwn yn y pandemig ynghylch ffigurau proffil uchel fel Dominic Cummings yn torri'r rheolau heb unrhyw ganlyniadau ymddangosiadol. Roedd pobl hefyd yn poeni am eraill yn eu teuluoedd a'u cymunedau eu hunain nad oeddent yn dilyn y rheolau ynglyn â COVID-19. Roedd pobl yn teimlo bod hyn yn anghyfiawnder ac yn poeni am yr effaith ar gymdeithas ehangach. Teimlai naw o bob deg ymatebydd fod diffyg gorfodaeth y rheolau ar COVID-19 yn dylanwadu ar eu gweithredoedd eu hunain.

5. Nid ydym bob amser yn cytuno ag eraill (neu gyda'r awdurdodau) ynghylch yr hyn sy'n ddiogel neu'n anniogel

Gall gwahanol safbwyntiau ar yr hyn sy'n ddiogel, a dehongliadau gwahanol o'r hyn y caniateir inni ei wneud o dan y canllawiau cyfredol achosi tensiynau. Byddwn yn edrych ar y rhesymau roedd rhai pobl yn teimlo eu bod yn fwy abl i ddilyn y rheolau nag eraill, gan gynnwys rhesymau ymarferol, agweddau, a lefelau ymddiriedaeth yn y llywodraeth.

6. Mae gwneud pethau sy'n ein cadw ni'n iach yn gorfforol ac yn feddyliol yn bwysig, ond gallant fod yn anodd eu gwneud yn ystod cyfnodau cloi

Gwelsom ddau batrwm gwahanol o newidiadau mewn gweithgareddau beunyddiol fel ymarfer corff, bwyta'n iach, yfed alcohol, ac ysmygu yn ein harolygon. Gwnaeth rhai pobl newidiadau cadarnhaol a gwneud mwy o'r pethau a allai fod o fudd i'w hiechyd a'u lles nag a wnaethant cyn y pandemig, fel y gwelwch yn Nhabl 1 isod.

Roedd pobl eraill yn gwneud pethau a allai fod yn fwy niweidiol i iechyd a lles yn amlach nag y byddent cyn y pandemig, fel y gwelwch yn Nhabl 2 isod. Gwelsom gynnydd yng nghyfran y bobl sy'n gwneud yr holl weithgareddau a allai fod yn niweidiol i'w hiechyd yn amlach o fis Mawrth/Ebrill i fis Mehefin/Gorffennaf 2020, ac eithrio ymarfer corff yn llai aml.

Dros gyfnod hir, gall hyd yn oed newidiadau bach yn y ffordd yr ydym yn byw ein bywydau beunyddiol gael effaith ar ein hiechyd a'n lles. Rhoddodd pobl rai enghreifftiau inni o sut roedd eu gweithgareddau beunyddiol wedi newid yn ystod cyfnod cynnar y pandemig: 

Byddwn yn edrych yn ofalus ar bolisïau a chyfyngiadau COVID-19 a oedd ar waith pan gwblhawyd ein harolygon i weld sut roedd y rhain yn effeithio ar weithgareddau dyddiol mewn gwahanol rannau o'n cymunedau.

7. Mae amddiffyn iechyd meddyliol yn ystod pandemig yn hanfodol

Mae llawer ohonom wedi gweld y pandemig yn anodd iawn am amryw resymau. Roedd tua un o bob chwech o bobl a gwblhaodd ein harolwg ym mis Mehefin a Gorffennaf 2020 yn dioddef o symptomau pryder ac iselder yn ôl yr Holiadur Iechyd Cleifion (fersiwn 4 eitem). Yn seiliedig ar astudiaethau a gynhaliwyd yn y boblogaeth gyffredinol cyn y pandemig, byddem fel arfer yn disgwyl gweld tua un o bob 15 o bobl yn riportio symptomau iselder ac un o bob 20 yn nodi symptomau pryder gan ddefnyddio'r mesur hwn. Dylanwadodd effaith arwahanrwydd cymdeithasol ar iechyd meddwl ar y gallu i ddilyn rheolau a chanllawiau COVID-19 y llywodraeth ar gyfer chwech o bob deg ymatebydd.

Byddwn yn gofyn i bobl am eu hiechyd meddyliol a'u lles eto dros yr wythnosau nesaf. Byddwn yn dadansoddi'r data hwn i weld pa ffactorau a oedd yn amddiffynnol neu'n rhoi pobl mewn mwy o berygl o brofi problemau iechyd meddwl yn ystod y pandemig. Bydd hyn hefyd yn ein helpu i nodi grwpiau yn ein cymunedau a all fod angen cymorth ychwanegol gyda'u hiechyd meddyliol wrth inni wella o'r pandemig hwn.

8. Mae mynediad i'r awyr agored a mannau gwyrdd yn bwysig ar gyfer iechyd a lles

Cwblhaodd 5,565 o bobl ein modiwl arolwg dewisol ar gymdogaethau ym mis Mehefin a Gorffennaf 2020. Canfuom fod mynediad i fannau gwyrdd cyhoeddus (e.e. parc neu goedwig) neu ardd breifat yn ystod ac yn fuan ar ôl y cyfnod cloi gyntaf y DU yn gysylltiedig â gwell lles hunan-raddedig ac iechyd.

9. Mae ymatebion gwahanol y llywodraeth i'r pandemig mewn gwahanol ranbarthau'r DU yn achosi dryswch a rhwystredigaeth

Mae pobl wedi gweld anghysondebau mewn cyfyngiadau rhwng cenhedloedd y DU, a rhwng gwahanol ranbarthau ym mhob gwlad, yn rhwystredig ac yn ddryslyd. Roedd barn yn gymysg ynghylch a oedd cyfyngiadau yn rhy gaeth neu'n rhy hamddenol ym mhob rhanbarth. Roedd rhai pobl eisiau'r un rhyddid a roddwyd i bobl mewn mannau eraill, ac eraill yn ofni nad oedd cyfyngiadau'n mynd yn ddigon pell i amddiffyn y boblogaeth leol rhag lledaenu COVID-19 yn ei hardal nhw

Arweiniodd y gwahaniaethau mewn cyfyngiadau rhwng rhanbarthau at anghysondebau yn y cefnogaeth a oedd ar gael i bobl yn ystod cyfnodau cloi lleol, fel y cynllun furlough. Canfuwyd bod y prif gyfryngau yn y DU yn canolbwyntio'n bennaf ar y rheolau yn Lloegr, ac roedd y rheolau ar gyfer Lloegr yn aml yn cael eu cyflwyno fel pe taswn nhw’n berthnasol i'r DU gyfan. Gyda'i gilydd, gall y materion hyn wneud i bobl deimlo'n llai gwybodus, hyderus, ac yn ymddiried llai mewn cynllyn a pholisi COVID-19 llywodraeth y DU a llywodraeth ranbarthol.

Beth fydd yn digwydd nesaf?

Dyma ychydig o'n canfyddiadau allweddol hyd yn hyn. Byddwn yn gallu rhannu llawer mwy gyda chi dros y misoedd nesaf. Mae ein tîm yn brysur yn dadansoddi ei’n data i ateb cwestiynau fel:

1. Beth sydd wedi digwydd i iechyd a lles pobl yn ystod y pandemig hyd yn hyn?
2. Sut mae ein hagweddau tuag at COVID-19 a'r mesurau sydd wedi dod i mewn i reoli ei ledaeniad wedi newid dros y 12 mis diwethaf?
3. Sut mae ein gweithredoedd yn newid o ran atal COVID-19 rhag lledaenu a'n gweithgareddau beunyddiol?
4. Ble mae pobl yn mynd am wybodaeth am COVID-19 a pha mor ddibynadwy ydyn nhw'n meddwl yw'r ffynonellau gwybodaeth hyn?
5. Beth yw barn pobl am raglenni profi cymunedol, olrhain ac olrhain, a brechu ar gyfer COVID-19?
6. Sut brofiad oedd defnyddio gwasanaethau'r GIG dros y flwyddyn ddiwethaf?
7. Sut brofiad oedd hi i'r rhai sydd mewn profedigaeth yn ystod y pandemig?
8. Beth mae pobl yn meddwl ynglŷn â sut a phryd y byddwn yn dychwelyd i fywyd ‘normal’ 

Bydd yr holl bethau hyn yn ein helpu i ddeall effaith pandemig COVID-19 ar unigolion, ein cymunedau, a chymdeithas yn ehangach. Bydd hyn yn helpu i lywio'r ymateb parhaus i bandemig COVID-19, gan alluogi gwasanaethau'r GIG, asiantaethau iechyd cyhoeddus, y llywodraeth, a ninnau fel unigolion i ystyried beth allai niwed a buddion gwahanol gamau fod. 

Ein hymchwil ddilynol 12 mis

Cyn bo hir, byddwn yn casglu ein data dilynol 12 mis i ychwanegu at hyn, fel bod gennym ddarlun mwy cyflawn o feddyliau, teimladau a gweithredoedd pobl dros y flwyddyn ddiwethaf. Rydym yn ddiolchgar iawn am bob ymateb a gawn, felly cadwch lygad allan yn eich blwch derbyn e-bost am eich gwahoddiad i'r arolwg dros yr wythnosau nesaf. 

Rhannu ein canfyddiadau

Byddwn yn rhannu ein canfyddiadau gyda chi cyn gynted ag y gallwn. Bydd y rhain yn cael eu rhannu ar https://copestudy.yolasite.com/ unwaith y byddant ar gael. Byddwn hefyd yn postio newyddion a diweddariadau rheolaidd ar Trydar @COVID19publics1 ac ar ein tudalen Facebook, @COVID19publicexperiencesUK.

Sylwch os gwelwhc yn dda: nad yw'r canfyddiadau yn yr adroddir yma wedi'u cyhoeddi mewn cyfnodolion academaidd eto a byddant yn destun adolygiad annibynnol pellach cyn iddynt gael eu cwblhau.